Foto Sabrina Schippers
Samen slimmer werken: lessen van de Katapultdag voor Europese samenwerking
Hoe kunnen onderwijs, ondernemingen en overheid beter samenwerken om grote uitdagingen op de arbeidsmarkt aan te pakken? Die vraag stond op 5 november centraal tijdens de Katapultdag in Utrecht. Het centrale thema ‘Samen slimmer werken’ sloot aan bij een wereldwijde uitdaging: hoe realiseren we meer met een krappe arbeidsmarkt, terwijl technologische veranderingen en nieuwe competentienoden elkaar steeds sneller opvolgen?
Katapult is een Nederlands netwerk van publiek-private samenwerkingsverbanden waarin onderwijs en bedrijfsleven samen zoeken naar oplossingen voor maatschappelijke en economische uitdagingen. Het netwerk telt intussen meer dan 600 samenwerkingsverbanden.
De Katapultdag bracht mensen uit die verschillende samenwerkingen bij elkaar om ervaringen uit te wisselen en vooral te kijken naar wat in de praktijk werkt. Het uitgangspunt daarbij is dat slimmer werken niet simpelweg betekent harder of méér werken. Het gaat er net om mensen, kennis, technologie, leren en innovatie beter met elkaar te verbinden.
Europese samenwerking
De sessie Rond het Europese kampvuur zoomde in op Europese samenwerking. Ervaren en minder ervaren medewerkers uit internationale projecten deelden hun ervaringen en noden. De vergelijking met reizen was treffend: je kunt een internationale samenwerking goed voorbereiden, maar je weet vooraf nooit helemaal hoe ze zal verlopen. Uit de gesprekken kwamen vijf lessen naar voren die ook voor Vlaamse onderwijsinstellingen, organisaties en samenwerkingsverbanden relevant zijn.
Vijf lessen voor Europese samenwerking
1. Vertrek van een inhoudelijke ambitie, niet van een subsidieoproep
Europese programma’s creëren heel wat mogelijkheden. Toch is alleen de beschikbaarheid van een subsidie niet het beste vertrekpunt voor een samenwerking. Een sterk Europees project begint bij een reële inhoudelijke behoefte: wat wil je als organisatie veranderen of verbeteren, en waarom heb je daarvoor Europese partners nodig? Financiering is dan het middel om dat doel te realiseren.
Wanneer de inhoudelijke motivatie ontbreekt en een consortium hoofdzakelijk wordt samengebracht omdat er een interessante oproep verschijnt, wordt het veel moeilijker om een duurzaam project uit te bouwen.
Stel dus eerst de eigen ambitie en de vraag scherp, zoek daarna welk Europees programma of partnerschap daarbij past.
2. Begin vroeg en bouw intern draagvlak op
Een Europees project begint lang vóór de aanvraag wordt ingediend. Partners vinden, een gemeenschappelijke ambitie formuleren en afspraken maken over rollen en resultaten vraagt veel tijd. Volgens de ervaringen uit de sessie kan alleen al de consortiumvorming één tot anderhalf jaar voorbereiding vergen. Daarom is het belangrijk om niet te wachten tot een Europese projectoproep officieel wordt gepubliceerd.
Wie mogelijke partners vooraf leert kennen en thema’s verkent, staat sterker zodra zich een concrete mogelijkheid tot financiering aandient. Minstens even belangrijk is het interne draagvlak. Directie, collega’s en andere betrokkenen moeten begrijpen waarom de organisatie Europees wil samenwerken en hoe dat aansluit bij de eigen doelstellingen.
Europese samenwerking mag geen losstaand project van enkele enthousiaste medewerkers worden.
3. Gebruik bestaande netwerken en begin eventueel klein
Je hoeft voor een Europees initiatief niet telkens een volledig nieuw netwerk op te bouwen. Bestaande regionale, sectorale en publiek-private samenwerkingen kunnen een goede vertrekbasis vormen om geschikte Europese partners te vinden. En internationaal samenwerken hoeft niet onmiddellijk groots te zijn. Klein beginnen kan net verstandig zijn.
Een afgebakend partnerschap biedt de kans om elkaar te leren kennen, vertrouwen op te bouwen en uit te zoeken of organisaties voldoende gedeelde ambities hebben. In de sessie werd bijvoorbeeld gewezen op de mogelijkheid van een small-scale partnership als opstap naar een intensievere samenwerking.
Een sterk Europees consortium ontstaat niet alleen omdat partners op papier complementair zijn. De organisaties moeten zich ook daadwerkelijk verbonden voelen met de doelstellingen en beoogde resultaten.
4. Laat mensen internationale samenwerking zelf ervaren
Europese samenwerking krijgt pas echt betekenis wanneer mensen ze kunnen beleven. Niet elk project hoeft daarom te draaien rond omvangrijke werkpakketten, nieuwe modellen of structuren. Een bezoek of uitwisseling waarbij studenten, cursisten, docenten of medewerkers zelf ervaren hoe collega’s in een ander land werken en leren, kan bijzonder veel impact hebben. Zulke activiteiten zijn soms minder spectaculair op papier, maar kunnen voor de betrokken deelnemers juist een grote leerervaring opleveren.
‘Impact’ zit niet alleen in projectrapporten en formele resultaten. Ze ontstaat ook wanneer mensen nieuwe ideeën ontdekken, hun eigen manier van werken in vraag stellen en met een ander perspectief naar huis terugkeren.
5. Kijk goed naar verschillen tussen landen
Wie Europees samenwerkt, ontdekt snel dat begrippen die vertrouwd lijken niet noodzakelijk overal hetzelfde betekenen. Onderwijssystemen, kwalificatiestructuren en leertrajecten kunnen sterk verschillen van land tot land. Een aanpak die in één land goed werkt, kan daarom niet zomaar worden gekopieerd.
Juist daarin schuilt ook de meerwaarde van internationale samenwerking. Door het eigen systeem te vergelijken met dat van andere landen, worden vanzelfsprekendheden zichtbaar. Waarom organiseren wij iets op deze manier? Welke oplossing heeft een ander land gevonden voor een probleem waarmee we zelf worstelen? En wat kunnen we daarvan vertalen naar de Vlaamse context?
Europese samenwerking is zo niet alleen een manier om kennis uit te wisselen, maar ook een spiegel voor de eigen praktijk.
Foto Sabrina Schippers
Van Katapultdag naar Katapult Academie
De kennisdeling stopt niet bij één jaarlijkse ontmoetingsdag. Met de Katapult Academie bundelt het netwerk kennis en praktijkervaring rond publiek-private samenwerking. Professionals uit beroepsonderwijs, bedrijfsleven en overheid kunnen er kennis en methodieken vinden, deelnemen aan trainingen en intervisies en ervaringen met andere samenwerkingsverbanden delen. De achterliggende filosofie is dat goede publiek-private samenwerking vooral wordt geleerd door te doen en ervaringen met anderen te delen. De Academie biedt onder meer een kennisbank, trainingen, bijeenkomsten, expedities, intervisies en ondersteuning door ervaringsdeskundigen uit het netwerk.
Samenwerking begint vóór het project
Misschien is dat wel de belangrijkste les van de Katapultdag. Goede samenwerking begint niet wanneer de financiering wordt toegekend, en zelfs niet wanneer een oproep verschijnt. Ze groeit uit gedeelde ambities, relaties en vertrouwen. Dat geldt binnen een regio, maar nog sterker wanneer organisaties over landsgrenzen heen samenwerken. Begin bij wat je wilt veranderen, zoek vervolgens de juiste mensen rond dat doel en kijk pas daarna welke Europese middelen kunnen helpen om die ambitie te realiseren. Dat levert niet noodzakelijk de snelste weg naar een Europees project op, maar waarschijnlijk wel de meest duurzame.
Foto Sabrina Schippers
Katapult is een netwerk van meer dan 600 samenwerkingsverbanden tussen onderwijs en bedrijfsleven. Doelstelling is om de samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en maatschappij te verbeteren. Dit gebeurt bijvoorbeeld door professionals uit het bedrijfsleven die lessen verzorgen. Of door studenten die tijdens hun opleiding onderzoek doen voor een mkb-bedrijf (kmo). Er nemen inmiddels 149.000 studenten, 39.000 bedrijven en 18.000 docenten deel aan deze samenwerkingsverbanden.
De projectorganisatie van Katapult is non-profit en ondergebracht bij Stichting Platform Talent voor Technologie. Katapult wordt ondersteund door de overheid.
Pieter Moerman legt in deze korte video uit wat Katapult precies is en wat het voor andere organisaties kan betekenen.
Foto Sabrina Schippers
Bekijk hier de beschikbare presentaties en tools van de Katapultdag.


De Europese Commissie moedigt iedereen, ook volwassenen, aan om (levenslang) te leren. De Europese onderwijsruimte wil de drempels om te leren voor iedereen wegnemen en de kwaliteit van onderwijs en leren verbeteren. Daarvoor neemt ze