Een ticket kopen, een afspraak maken, een rekening betalen of een formulier invullen: het gebeurt steeds vaker digitaal. Met de campagne ‘SN@P J:J H3T NOG?’ stond de Dag van de Geletterdheid stil bij een groeiende uitdaging. Informatie en dienstverlening worden soms zo complex dat mensen afhaken.

Een QR-code scannen, een account aanmaken, je e-mailadres verifiëren, een nieuw wachtwoord kiezen en daarna pas kunnen doen waarvoor je eigenlijk kwam. Het zijn herkenbare situaties die centraal stonden in de campagne ‘SN@P J:J H3T NOG?’ van het Departement Onderwijs en Vorming en Ligo, Centra voor Basiseducatie. De campagne maakt duidelijk dat technologie en digitale dienstverlening weliswaar ontworpen zijn om ons leven gemakkelijker te maken, maar soms juist extra drempels opwerpen. Wat voor de ene persoon slechts een kleine frustratie is, kan er voor iemand anders voor zorgen dat die niet zelfstandig verder kan.

Geletterdheid is meer dan lezen en schrijven.

Wie bij geletterdheid alleen aan lezen en schrijven denkt, mist een belangrijk deel van het verhaal. Geletterd zijn betekent ook kunnen rekenen, grafische informatie begrijpen en digitale informatie kunnen vinden en gebruiken. Die vaardigheden zijn dagelijks nodig om bijvoorbeeld een brief te begrijpen, prijzen te vergelijken, een online afspraak te maken of een website of app te gebruiken.

Dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Volgens de cijfers die naar aanleiding van de campagne werden gedeeld, heeft in Vlaanderen 1 op de 6 volwassenen moeite met lezen en schrijven. Een vergelijkbare groep ondervindt moeilijkheden met rekenen en 46 procent botst op digitale drempels. Geletterdheid bepaalt daardoor mee hoe zelfstandig iemand kan deelnemen aan de samenleving.

Een gedeelde verantwoordelijkheid

Een belangrijke boodschap van de campagne is dat we de verantwoordelijkheid niet alleen mogen leggen bij mensen die moeite hebben met basisvaardigheden. Mensen kunnen hun lees-, schrijf-, reken- en digitale vaardigheden blijven versterken. Tegelijk kunnen organisaties, bedrijven en overheden hun communicatie en dienstverlening eenvoudiger maken.

Duidelijke taal, begrijpelijke formulieren en toegankelijke websites en apps maken een groot verschil. Ook de mogelijkheid om een medewerker te spreken wanneer iemand digitaal vastloopt, blijft belangrijk. De campagne nodigde organisaties daarom uit om kritisch naar hun eigen communicatie te kijken: zijn alle stappen echt nodig, is onmiddellijk duidelijk wat iemand moet doen en bestaat er een alternatief wanneer de digitale weg te moeilijk blijkt?

Brusselse acties brengen geletterdheid dichtbij

In Brussel kreeg de Dag van de Geletterdheid op verschillende plaatsen een concrete invulling. Cursisten en lesgevers van Ligo Brusselleer organiseerden samen met de Brusselse gemeenschapscentra lettersoepacties. Op 8 september konden bezoekers terecht in GC Op-Weule, GC Ten Noey en GC De Kroon. Op 9 september volgden acties in GC De Kriekelaar en GC De Rinck.

Cursisten deelden er zelfgemaakte lettersoep uit en gingen met bezoekers in gesprek over hun leerervaringen. Ze vertelden wat ze leren, waar ze trots op zijn, wat ze nog moeilijk vinden en waarvoor ze hun nieuwe vaardigheden gebruiken. Voor de cursisten was de activiteit tegelijk een praktische oefening in taal, communiceren, plannen en samenwerken.

Vernieuwd Digipunt in Muntpunt

Ook in Muntpunt stond 8 september in het teken van digitale geletterdheid. Die dag heropende het vernieuwde Digipunt, waar Brusselaars gratis persoonlijke hulp krijgen bij digitale vragen. De heropening viel bewust samen met de Internationale Dag van de Geletterdheid.

Dankzij ondersteuning van de Vlaamse Gemeenschapscommissie wordt het Digipunt verder uitgebouwd als centrale Nederlandstalige plek voor digitale ondersteuning in Brussel. Ligo Brusselleer versterkt de werking met expertise rond digitale vaardigheden en laaggeletterdheid. Speciaal opgeleide digi-vrijwilligers helpen bezoekers onder meer met online dienstverlening, digitale toepassingen en administratieve procedures.

Die ondersteuning blijft nodig. Volgens de Barometer Digitale Inclusie 2024 is 40 procent van de Belgen tussen 16 en 74 jaar digitaal kwetsbaar. Bij kortgeschoolden loopt dat aandeel op tot 68 procent. De initiatieven in de gemeenschapscentra en Muntpunt tonen daarom twee kanten van hetzelfde verhaal: mensen kansen geven om hun basisvaardigheden te versterken én hulp toegankelijk houden wanneer digitale dienstverlening te ingewikkeld wordt.

Een opdracht voor elke dag

De Dag van de Geletterdheid is voorbij, maar de boodschap van ‘SN@P J:J H3T NOG?’ blijft actueel. We verwachten dat mensen steeds meer zaken zelfstandig en digitaal regelen. Net daarom moeten we ervoor zorgen dat iedereen toegang houdt tot begrijpelijke informatie en dienstverlening.

Dat begint met een eenvoudige oefening: bekijk een brief, formulier, website of digitale procedure eens door de ogen van iemand die minder taal- of digitaal vaardig is. Is de boodschap meteen duidelijk? Kan een stap worden geschrapt? Kan een moeilijke zin eenvoudiger? En waar kan iemand terecht wanneer het toch niet lukt?